Δεν πρόκειται για μία ενιαία πράξη ούτε για εγγύηση μελλοντικής εγκυμοσύνης. Πρόκειται για εξατομικευμένο ιατρικό σχεδιασμό, στον οποίο αξιολογούνται η ηλικία, το ωοθηκικό απόθεμα, το ιατρικό ιστορικό, ο διαθέσιμος χρόνος και ο προσωπικός οικογενειακός σχεδιασμός της γυναίκας ή του ζευγαριού.

Γιατί ο χρόνος έχει καθοριστική σημασία

Η γυναίκα γεννιέται με συγκεκριμένο αριθμό ωαρίων, ο οποίος μειώνεται σταδιακά σε όλη τη διάρκεια της ζωής της. Με την ηλικία δεν μειώνεται μόνο η ποσότητα των ωαρίων, αλλά και η πιθανότητα να είναι χρωμοσωμικά φυσιολογικά. Η πτώση γίνεται συνήθως πιο αισθητή μετά τα 35 έτη και επιταχύνεται μετά τα 40, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλες οι γυναίκες ακολουθούν ακριβώς την ίδια πορεία.

Η κρυοσυντήρηση ωαρίων ή εμβρύων «διατηρεί» τη βιολογική ηλικία τους κατά τη στιγμή της λήψης. Δεν σταματά τη γήρανση του οργανισμού και δεν αναιρεί τους μαιευτικούς κινδύνους που συνδέονται με μια κύηση σε μεγαλύτερη ηλικία, όπως η υπέρταση της κύησης ή ο σακχαρώδης διαβήτης, μπορεί όμως να αυξήσει ουσιαστικά τις επιλογές μιας γυναίκας για το μέλλον.

Διατήρηση γονιμότητας: Μέθοδοι με επιστημονική τεκμηρίωση

Η καταλληλότερη μέθοδος εξαρτάται από το αν υπάρχει σύντροφος, από το πόσο άμεσα πρέπει να ξεκινήσει μια θεραπεία και από τα χαρακτηριστικά της ωοθηκικής λειτουργίας.

Κρυοσυντήρηση ωαρίων

Η κατάψυξη ωαρίων αποτελεί σήμερα μία από τις συχνότερες επιλογές για γυναίκες που επιθυμούν να διατηρήσουν τη δυνατότητα χρήσης των δικών τους γεννητικών κυττάρων σε μεταγενέστερο χρόνο. Προηγείται ορμονική διέγερση των ωοθηκών, η οποία συνήθως διαρκεί περίπου 10 έως 12 ημέρες, με τακτική υπερηχογραφική και ορμονική παρακολούθηση.

Όταν τα ωοθυλάκια φτάσουν στο κατάλληλο στάδιο, πραγματοποιείται ωοληψία με υπερηχογραφική καθοδήγηση και σύντομη αναισθησία. Τα ώριμα ωάρια καταψύχονται με υαλοποίηση, μια ταχεία τεχνική κρυοσυντήρησης που περιορίζει τον σχηματισμό κρυστάλλων πάγου. Στο μέλλον, εφόσον η γυναίκα επιθυμεί εγκυμοσύνη, τα ωάρια αποψύχονται, γονιμοποιούνται στο εργαστήριο και τα προκύπτοντα έμβρυα μεταφέρονται στη μήτρα.

Το σημαντικό στοιχείο δεν είναι μόνο ο αριθμός των ωαρίων που συλλέγονται, αλλά πρωτίστως η ηλικία στην οποία συλλέγονται. Μια γυναίκα με χαμηλό ωοθηκικό απόθεμα μπορεί να χρειαστεί περισσότερους από έναν κύκλους, ενώ μια γυναίκα νεότερης ηλικίας μπορεί να έχει διαφορετική πρόγνωση ακόμη και με τον ίδιο αριθμό ωαρίων.

Κρυοσυντήρηση εμβρύων

Για ζευγάρια που έχουν αποφασίσει να προχωρήσουν μαζί στον οικογενειακό τους σχεδιασμό, η κρυοσυντήρηση εμβρύων είναι μια ιδιαίτερα αποτελεσματική επιλογή. Μετά την ωοληψία, τα ωάρια γονιμοποιούνται με σπέρμα στο εμβρυολογικό εργαστήριο και τα έμβρυα καταψύχονται, συνήθως στο στάδιο της βλαστοκύστης.

Η μέθοδος παρέχει πιο σαφή εικόνα για τη γονιμοποίηση και την εμβρυϊκή ανάπτυξη σε σχέση με την κατάψυξη ωαρίων. Παράλληλα, απαιτεί κοινή και απολύτως ενημερωμένη συναίνεση για τη μελλοντική διαχείριση των εμβρύων. Αυτό το νομικό, ηθικό και συναισθηματικό σκέλος πρέπει να συζητείται αναλυτικά πριν από την έναρξη της διαδικασίας.

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, όταν υπάρχει σχετική ένδειξη, μπορεί να εξεταστεί ο προεμφυτευτικός γενετικός έλεγχος των εμβρύων. Δεν εφαρμόζεται ως εξέταση ρουτίνας για κάθε ζευγάρι, αλλά αξιολογείται με βάση την ηλικία, το ιστορικό αποβολών, προηγούμενες αποτυχημένες προσπάθειες εξωσωματικής γονιμοποίησης ή γνωστή κληρονομική πάθηση.

Κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού

Η κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού αφορά κυρίως γυναίκες και κορίτσια που πρέπει να ξεκινήσουν άμεσα γοναδοτοξική θεραπεία, όπως χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία στην περιοχή της πυέλου ή μεταμόσχευση μυελού των οστών. Μπορεί επίσης να έχει θέση όταν η ορμονική διέγερση δεν είναι εφικτή ή ασφαλής.

Με λαπαροσκοπική επέμβαση αφαιρείται τμήμα του φλοιού της ωοθήκης, όπου βρίσκονται ανώριμα ωοθυλάκια, και καταψύχεται. Μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας και όταν η ασθενής είναι ιατρικά ασφαλές να επιχειρήσει εγκυμοσύνη, ο ιστός μπορεί να επαναμεταμοσχευθεί σε επιλεγμένες περιπτώσεις. Η μέθοδος εφαρμόζεται σε εξειδικευμένα κέντρα και η ένδειξή της τίθεται μετά από στενή συνεργασία γυναικολόγου αναπαραγωγής, ογκολόγου και, όπου χρειάζεται, παιδογυναικολόγου.

Προστασία της γονιμότητας πριν από ογκολογική θεραπεία

Η διάγνωση καρκίνου δημιουργεί συχνά την ανάγκη για άμεσες αποφάσεις. Παρ’ όλα αυτά, η παραπομπή σε ειδικό αναπαραγωγικής ιατρικής πρέπει να γίνεται όσο το δυνατόν νωρίτερα, ιδανικά αμέσως μετά τη διάγνωση και πριν από την έναρξη χημειοθεραπείας ή ακτινοθεραπείας.

Σήμερα υπάρχουν πρωτόκολλα διέγερσης που μπορούν να ξεκινήσουν σε διαφορετικές φάσεις του κύκλου, ώστε να περιορίζεται η καθυστέρηση της ογκολογικής θεραπείας. Σε ορμονοευαίσθητους καρκίνους, όπως ορισμένοι καρκίνοι μαστού, χρησιμοποιούνται εξατομικευμένα πρωτόκολλα με στόχο τον έλεγχο της οιστρογονικής έκθεσης. Η χορήγηση αναλόγων GnRH κατά τη χημειοθεραπεία μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να συμβάλει στη μείωση του κινδύνου ωοθηκικής ανεπάρκειας, αλλά δεν υποκαθιστά την κρυοσυντήρηση ωαρίων, εμβρύων ή ιστού.

Πότε χρειάζεται αξιολόγηση;

Η διατήρηση γονιμότητας δεν αφορά μόνο την αναβολή της τεκνοποίησης. Χρειάζεται έγκαιρη συζήτηση σε γυναίκες με ενδομητρίωση, ιδιαίτερα πριν από επεμβάσεις στις ωοθήκες, με οικογενειακό ιστορικό πρόωρης εμμηνόπαυσης, με γνωστές γενετικές καταστάσεις που επηρεάζουν τη λειτουργία των ωοθηκών ή με αυτοάνοσα νοσήματα που ενδέχεται να απαιτήσουν γοναδοτοξικές θεραπείες.

Η αρχική εκτίμηση περιλαμβάνει λεπτομερές ιστορικό, διακολπικό υπερηχογράφημα για καταμέτρηση αντρικών ωοθυλακίων και ορμονικό έλεγχο, συχνά με αντιμυλλέριο ορμόνη (AMH). Η AMH είναι χρήσιμος δείκτης της αναμενόμενης ανταπόκρισης των ωοθηκών στη διέγερση, αλλά δεν μετρά την ποιότητα των ωαρίων ούτε προβλέπει από μόνη της τη φυσική σύλληψη. Η ηλικία παραμένει ο σημαντικότερος προγνωστικός παράγοντας.

Τι δεν πρέπει να υπόσχεται καμία μέθοδος;

Η κρυοσυντήρηση είναι μια επένδυση σε πιθανότητες, όχι ασφαλιστήριο συμβόλαιο μητρότητας. Δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι όλα τα ωάρια θα επιβιώσουν μετά την απόψυξη, ότι όλα θα γονιμοποιηθούν ή ότι κάθε έμβρυο θα οδηγήσει σε γέννηση. Η ειλικρινής ενημέρωση για αυτά τα στάδια είναι ουσιώδης, ώστε η απόφαση να είναι συνειδητή και όχι βασισμένη σε υπερβολικές προσδοκίες.

Εξίσου σημαντικό είναι να μην αντιμετωπίζεται η κατάψυξη ωαρίων ως λόγος αναβολής της διερεύνησης όταν υπάρχει δυσκολία σύλληψης. Αν μια γυναίκα ή ένα ζευγάρι προσπαθεί για εγκυμοσύνη χωρίς αποτέλεσμα, χρειάζεται έλεγχος γονιμότητας και για τους δύο συντρόφους, με αξιολόγηση ωορρηξίας, σαλπίγγων, μήτρας και σπερμοδιαγράμματος.

Η σωστή στιγμή για συζήτηση δεν είναι όταν η επιλογή έχει ήδη περιοριστεί. Μια εξειδικευμένη αξιολόγηση μπορεί να μετατρέψει την αβεβαιότητα σε ένα ρεαλιστικό, ασφαλές σχέδιο που σέβεται τόσο τη βιολογία όσο και τη ζωή που θέλετε να χτίσετε.